پیتی  ئـ
ئەنفلوە نزای بالندە
(( ئە نفلوە نزای بالندە )) 
(( Bird-flu - avian flu ))

ئە نفلوە نزای بالندە جییە ؟ 
بریتیە لە نە خوشیە کی درمی ڤایروسی کە تووشی بالندە وبە لە وە ر دە بیت .

میژووی ئە م نە خوشییە ؟

بو یە کە م جار لە سالی ١٩٩٧ لە شاری ھونگ کونک دوزرایە وە ، کە نزیکە ی ١٨ کە س توش ببون بوە ھۆی مردنی ٦ کە سیان.
لە سالی ٢٠٠٣ دا نزیکە ی ١٠٠ کە س توشی ئە م نە خۆشیە بوون لە ولاتی ( تایلاند ، ڤیتنام ، ئە ندونیسیا ) ، زیاتر لە نیوە ی ئە م نە خۆشانە مردن .

ھۆزانی ئە م نە خۆشییە جییە؟ 

بە ھۆی جۆریک لە جۆرە کانی ئە نفلوە نزا ڤایروس (A) 
Influnza -A | ئە بیت ..
ئە ویش (H٥N١) ھە روە ھا جوری H٥N١ ە ، وە جە ند جوریکی تر وە ک H٩N٢ - H٣N٣ -H٣N٢ بە لام تە نھا جۆری H٥N١ ترسناک و کوشندە یە سە رباری H٧..
ئە م ڤایروسە H٥N١ کورتکراوە ی جییە ؟
ئە م ڤایروسە لە دوو بە شی سە رە کی بیکھاتووە ، ئە ویش کورتکراوە ی H؛ ھتماگلوتین (hemaglutinin) وە کوتکراوە ی (N) نیورائە مینیدە یس (Nuraminddse) کە ١٦ جوری H و ٩ جوری N مان ھە یە ، کە H توانای بیکە وە لکانی ھە یە N ە کە شی توانای زوربونی ھە یە . 
بە م جورە لە ماوە یە کی کورتدا دە توانیت جە ندین جار دابە ش بیت و زور ببیت ...

ریگاکانی گواستنە وە ی ئە م نە خوشیە جییە ؟

١- ریگای راستە وخۆ :- بە رکە وتن و تیکە لاو بوون لە کە ل نە خۆش ( بە لە وە ری نە خوش ) وە ک بە خیو کردن و سە ربرین و ئامادە کردن بە دە ست لیدانی بە رو ریقنە و لیک و گۆشتی کال یان ھیلکە ی ئە و بالندە توش بوانە وە ک (مریشک و قاز و مراوی و قە ل و کوتر ... ھتد ) . 
٢-ریگای ناراستە وخۆ:- لە ریکە ی کە ل و بە لی بیس بوو بە و بە لە وە رە نە خوشە . وە ک جە قۆ و قاپ و قاجاغ یان لە ریگە ی ئاوی بیس بوو یان کیان لە بە ری توشبوو وە ک بە رازو شیر و سە گ و بشیلە و ریوی .
ئایا ھیج جیاوازیە ک ھە یە لە نیوان توشبونی بالندە کیویە کان (wild- bird) و بالندە مالیە کان (domestric-bird)؟؟؟؟
- بە لی ئە وە ی جیگای سە رسورمانە بالندە کیویە کان زیاتر ھە لگری نە خۆشیە کە ن بە لام بالندە مالیە کان توشی نە خۆشیە کە دە بن دە بیتە ھۆی کوشتنیان .

نیشانە کانی ئە م نە خۆشیە جییە ؟ 

١- جوریکی سادە وە ک ئە نفلوە نزا کە سالانە توشی زوربە ی خە لک دە بیت (low - pathogonic) نیشانە کانی وە ک نیشانە ی ئە نفلوە نزا وایە وە ک ( تا ، کۆکە ، ژانە ماسولکە ، سە ر ئیشە ) ئە م جۆرە یان بە ئاسانی جاک دە بیتە وە ..
٢-جۆریکی ئالوز و ترسناک( tight - pathogonic) ئە م جورە جوریکی کوشندە و ترسناکن . 
نیشانە کانی ( تایە کی زور بە رز- سیە سۆ ( pneumonia) تە نکە نە فە سی ، ناجوستی ئە ندامە کانی لە ش Multi -organ ___failure |m.o.f

جون جوری نە خوشیە کە دیاری دە کریت ؟ 

١- پشکنینی تاقیگە ی jab- test بو نە خۆش و بالندە کانیش 
٢-خوین full blood count ) , ( differential coun , ( blood culture ) ، serology ) 
بە لام لە مانە گرنگتر بشکنینی( PCR - viral culture - anti body titer ) 
بە لغە م بشکنین لە ریکە ی جاندن و رە نکردنی بە مادە م کرام ستە ین ..
بە وە رکرتنی swab لە لوت و قورک و لیکی نە خوشە کە کواستنە وە ی لە ناوە ندیکی کویزە رە وە دا transpet media بو تاقیگە یی تایبە ت بە و نە خوشیە 
بە کرتنی تیشک بو سنگ chest - X-Ray ...

جون ئە م نە خۆشیە مامە لە ی لە گە لدا دە کریت ؟ 

ئە توانین ئە م نە خۆشیە بۆلین بکە ین بۆ سئ بە ش و جارە سە ری بکە ین :- 
A:- نە خوشی گومانلیکراو possible case
ئە و کە سە یە نیشانە کانی توندی ھە ناسە ( نە خوشیە کانی کۆئە ندامی ھە ناسە ی ھە یە لە کە ل بونی یە کیک یان زیاتر لە م خالانە ی خوارە وە :-
١- میژووی کە شت کردنی نە خوشە کە ( کە سە توشبووە کە ) بو شوینیک کە نە خوشیە کە ی تیدایە .
٢-میزوی بە رکە وتنی یا نزیکبوو نە وە ی بو ماوە ی یە ک مە تر لە بالندە و بە لە وە ر ی توشبوو
٣- میزوی راکرتنی و بە خیوکردنی بالندە و بە لە وە ری مالی 
٤- میزووی کارکردنی کە سە کە لە کیلگە بە لە وە ریە کان 
٥-یان لە ریکە ی نزیکبونە وە و قسە کردن لە کە ل کە سیک کە نە خوشیە کی توندی نە زانراوی کوئە ندامی ھە ناسە دانی ھە بیت و مردبیت بە ھویە وە ( respiratory - (unexplained sever

لە م کا تە دا بیویستە :-

١- ئە کە ر بکریت نە خوشە کە جیا بکریتە وە 
٢- بە نە خوشە کە بوتری دە ستە سریک بە کاربینیت لە کاتی بزمین و کوکە 
٣-بزیشک یان کارمە ند لە کاتی بینین و جارە سە ر کردن باشتر وایە کە مامە بە کار بھینیت
لە وانە یە کومانلیکراو نە خوشیە کە ی ھە بی :- probable case

لە م کاتە دا بیویستە :-

١-لە م کاتە دا بیویستە زوریکی تایبە ت و جیاکار بو نە خوشە کە دابنریت 
٢-نە خوشە کە بیویستە کە مامە بە کار بینیت 
٣-بزیشک یان کارمە ند بیویستە بە تە واوی خویان بکورن ( کلاو جاویلکە و کە مامە بە تایبە تی جوری FFP٣سە دریە ، دە ست کیش تە نانە ت بیلاوی تایبە تیش ....
B :- نە خوشی تە واو توشبوو conformid -case | باش بشکنینی تاقیکە ی بە تایبە ت ھە ر سی بشکنینی (viral culture ,PCR،Anti-body , Hter) 
بۆزە تیڤ بن ..

لە م کاتە دا بیویستە :-

١- سە رباری ئە و خالانە ی کە باسکران 
٢- ئە کە ر نە خوشە کە ١٢ سال زیاتر بوو ئە بیت بە لایە نی کە مە وە بو ماوە ی ٧ رۆژ لە و ژورە دا بمینیتە وە جارە سە ری دژە فایروسی H٥N١ وە ربکریت ..
٣- ئە کە ر نە خوشە کە ١٢ سال کە متر بوو ئە وا ئە بیت بو ماوە ی ٢١ روز لە ژورە کە دا بمینیتە وە دژە فایروسی H٥N١ وە ربکریت جونکە فایروسە کە توانای مانە وە و دە ردانی ھە یە لە لە شی مندالە کە کە ئە مە ش دە بیتە ھۆی کواستنە وە ی بو کە سیکی تر ..
٤- ھە ردوو دە رمانی دزە فایروسی ( N_ inhibetors)
Osel- tamivir -) Tami - flu
Zana- mirir -) Relenaza بدریت بە نە خوشە کە 
کە لە شیوە ی خە بلە - کە بسول روژانە دوو حە بی ٧٥ملغم بو ماوە ی ٥ رۆژ...
٥-ھە ردوو دە رمانی دژە فایروسی M٢ - inhibetors/
Aman tadin
Raman tadin
بە کاردین لە کاتی بلاو بو نە وە ی نە خوشیە کە لە و شونە دا، ھە ر جە ندە کاریکە ر نین دژی فایروسە کە ..

ئایا بیکوتە ( فاکسین ) ھە یە دژی نە خوشیە کە ؟ 

نە خیر وە ک دە زانریت بیکوتە ی ئە نفلوە نزا ھە یە بە لام لە جوری A-B-C یە لە کاتیکدا فاکسینی H٥N١ نە دوزراوە تە وە ..

ئایا ئە م نە خوشیە کوشندە یە بە و جورە ی خە لک و راکە یاندنە کانی سە رقال کردووە !؟؟

بە لی '
*ئە کە ر بالندە یا بە لە وە ر توشی ئە م نە خوشیە بییت ئە وا ٪١٠٠ دە یکوژیت 
* ئە کە ر توشی مروف ببیت ٪٥٠ بو ٪٦٠ ئە یکوزیت

ئایا ھیج دە رمانیک ھە یە بو جارە سە ری ئە م نە خۆشیە ؟؟

بە لی ھە ردوو دە رمانی( Tami -flu | relenaza) ھە ن بە لام نرخی زور کرانە یە ک بارجە ی ١٠ خە بلە یی بە ١٠٠$ ە ....
ئایا کاتیک نە خوشیە کە لە ئارادایە ئە توانین ئە و بالندە و بە لە وە رانە یان بە رھە مە کانیان بە کار بینین ؟ 
بە لئ ئە ویش لە ریکە ی ئامادە کردنیکی زۆر باک کولاندنیان بو پلە ی سە رو ٢٧٠ واتە کولاندنی کوشت تا رە نکی بە مە یی لە دە ست بدات ، ھیلکە ش بە شیوە یە ک بکولینریت کە دە لە مە یی لە دە ست بدات ....

ئە و ریکایانە جین بو باراستن ریکە کرتن لە م نە خوشیە؟؟

١-ئە بیت سە رجاوە ی نە خوشیە کە کە کیلکە بە لە وە ریە کانە بخریتە زیر جاودیری وردە وە ئە ویش بە جیاکردنە وە ی بە لە وە رە وە توشبوە کان و سوتاندنیان .
٢- نە ھیشتنی کولانە و بە خیو نە کردنی بە لە وە ر و بالندە لە مالە وە تە نانە ت ئە و بالندانە ی بو جوانین وە ک ( کە ناری - بولبول - توتی -فینس و کە و ) 
٣-ھە رجە ندە نە خوشیە کە ھە بیت ئیمە ئە توانین بە رھە مە کانیان بە کاربینین بە لام لە زیر جاودیری وردی بزیشکی فیتە رنە ریدا . 
٤- لە کاتی ئامادە کردنی ھە ر مریشک و بە لە وە ریکی تردا
بە وریاییە وە زور باکو خاوین بە کاربھینریت .
٥- ئە کە ر مروفیک توشی ئە م نە خوشیە بوو ھە ر جە ندە کواستنە وە ی لە مروفە وە بو مروف دە کمە نە بە لا م ئە بیت بە و ریاییە وە مامە لە ی لە کە لدا بکریت .
سە رجاوە / www.bird-influnza@yahoo.com
Writen by | 
Dr. Aqeed Abid Ali
2456 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
17/10/2015
زیاتر...
1